در برخی از آیات قرآن به واژه «اربعین » اشاره شده است، مثل: فرازی از قصه حضرت موسی علیه السلام كه می فرماید: «واذ واعدنا موسی اربعین لیلة »؛ «[به یاد آورید] آن هنگامی را كه با موسی علیه السلام (برای یافتن پیام های آسمانی) چهل شب وعده قرار گذاشتیم. »




  اربعین امام حسین علیه السلام در فرهنگ شیعى جایگاه بسیار والا و ارزشمندى دارد چون یک بار دیگر خاطرات و حوادث روز عاشورا در این روز زنده شده و به نوعى نقطه عطفى در تاریخ اسلام و تشیع گردیده است. واژه “اربعین”  مبناى فرهنگى نیز دارد یعنى در فرهنگ اسلامى بر عدد 40 بسیار تأکید و سفارش شده و در مناسبت هاى مختلف بر آن تکیه شده، یکى از آن ها زیارت اربعین امام حسین علیه السلام است، مثلاً “کمال عقل انسان در چهل سالگى” ، “آثار چهل روز اخلاص در عمل” ، “حفظ چهل حدیث” ، “دعاى چهل نفر مومن براى انسان” ، “قرائت دعاى عهد در چهل صبح” ، “عدم پذیرش نماز شراب خوار تا چهل روز” ، “گریه چهل روزه آسمان و زمین و فرشتگان براى امام حسین علیه السلام”  و “استحباب زیارت اربعین”  از جمله مواردى است که اهمیت عدد چهل را در فرهنگ اسلامى و معارف شیعى مى رساند.
تسبیح حیوانات


امام صادق علیه السلام فرمود: «حضرت داوود علیه السلام در یكی از شب ها با حال خوشی زبور را تلاوت می كرد و از حالات معنوی خود لذت می برد. آن شب به نظرش آمد كه شب زنده داری خوبی داشته است و از این جهت شگفت زده شد. در آن حال قورباغه ای از زیر صخره ای از سوی خداوند متعال به سخن آمد و گفت: «یا داود تعجبت من سهرك لیلة وانی لتحت هذه الصخرة منذ اربعین سنة ماجف لسانی عن ذكر الله تعالی؛ ( بحارالانوار، ج 61، ص 50)  ای داوود! آیا از شب زنده داری ات به شگفت آمده ای؟ من چهل سال است كه در زیر این صخره زبانم به ذكر الهی مترنم است. »
مجاهد دار به دوش

دعبل بن علی خزاعی، از شاعران متعهد و شجاع اهل بیت علیهم السلام است كه از دست مبارك حضرت رضا علیه السلام به كسب مدال افتخار و عطایای مادی و معنوی نائل شد. او وصیت كرد قصیده معروف خود به نام «مدارس آیات » را - كه مورد تایید اهل بیت علیهم السلام قرار گرفت - در كفنش بنویسند. زبان گویای وی آن چنان برنده بود كه حكمرانان ستمگر را به هراس می انداخت.
  اربعین امام حسین علیه السلام در فرهنگ شیعى جایگاه بسیار والا و ارزشمندى دارد چون یک بار دیگر خاطرات و حوادث روز عاشورا در این روز زنده شده و به نوعى نقطه عطفى در تاریخ اسلام و تشیع گردیده است

ابن مدبر می گوید: «روزی به دعبل گفتم: من مردی بی باك و با شهامت مثل تو ندیده ام كه این چنین بی پروا در اشعار خود به زمامداران ستمگری، مثل مامون می تازی و حقائق را در قالب شعرهای گویا و بلیغ به گوش مردم می رسانی. دعبل در مقابل هشدار ابن مدبر، با صلابت خاصی كه از عشق او به اهل بیت علیهم السلام ریشه می گرفت، چنین گفت: «یا ابا اسحاق! انی احمل خشبتی مذ اربعین سنة ولا اجد من یصلبنی علیها؛  ای ابا اسحاق! من چوبه دار خودم را چهل سال است كه با خود حمل می كنم، اما هنوز كسی را نیافته ام كه مرا بر آن بیاویزد. »
شیعه یعنی دعبل چشم انتظار می كشد بر دوش خود چل سال دار
شیعه یعنی همچو امثال كمیل سر نهد بر خاك پای اهل بیت

زیارت اربعین


حدیث مرسلى از امام حسن عسکرى علیه السلام (مصباح المتهجد ص 787) داریم که ایشان پنج ویژگى را علامت مومن مى دانند (بحار جلد 98ص 331) و به نظر مى رسد، مقصود از مومن در این حدیث، “شیعه”  است، چون شواهد نشان مى  دهد که روایت به ویژگى هاى شیعیان اشاره دارد، به عنوان مثال داشتن انگشتر در دست راست از وجوه تمایز تاریخى و فرهنگى شیعه است، چون اهل سنت انگشتر را به دست چپ مى کردند، هم چنین جهر به “بسم اللّه”  نیز نشانه شیعه و وجه تمایز آنان از دیگران بوده و امام على علیه السلام نیز تأکید بسیار داشتند که “بسم اللّه”  را در نماز، به جهر بگویید، ولى اهل سنت “بسم اللّه”  را بلند نمى خوانند و زیارت اربعین نیز فقط از ویژگى شیعیان است.

زائر ویژه امام حسین علیه السلام

در آن زمان تعدادى از صحابه زنده بودند و فوق العاده در افکار عمومى مردم قداست داشتند و بعد از حادثه عاشورا چنان اختناقى واقع شد که کسى امام حسین علیه السلام را نمى توانست به نیکى نام ببرد و صحابه نیز عکس العملى نشان ندادند و اهمیت امر در این است که در این فضا، جابر بن عبدالله انصارى جزء اصحاب بزرگ پیامبر صلى  اللّه  علیه  و  آله بوده و در غزوات حضرت رسول صلى  اللّه  علیه  و  آله شرکت داشته، براى دهن کجى به یزید و ابراز پیوند محبت و وفادارى با اهل بیت علیهم  السلام از آبرو و وجاهت خود مایه گذاشت و نترسید و از مدینه بلند شد و به کربلا آمد شواهد و قرائن نشان مى دهد، جابر با اهل بیت علیهم  السلام رابطه تنگاتنگى داشت و این زیارت بُعد سیاسى نیز داشته و نشانگر اعتراض جابر به یزید بود و در مواقع حساس بدون محافظه کارى وارد میدان مى شد. مستند زیارت جابر در کتاب “بشاره المصطفى لشیعه المرتضى”  تألیف ابى جعفر محمد بن ابى القاسم محمد بن على طبرى شاگرد پسر شیخ طوسى و از علماى قرن 6 شیعه است که این زیارت نامه را نقل کرده است.